
Uczestnicy wykonują zadanie, ale po wejściu obserwatora zaczynają częściej pytać, czy robią je poprawnie. Jeśli pytasz o zwykły sposób pracy, okoliczności obserwacji mają znaczenie. Ustal wcześniej, gdzie będzie badacz, co powie i kiedy zareaguje. Zapisuj odstępstwa oraz zachowania widoczne w sesji, żeby później oddzielić obserwację od interpretacji.
Zdefiniuj możliwy wpływ przed wejściem w teren
Reaktywność oznacza tu możliwość zmiany zachowania związaną z uczestnictwem w badaniu lub obecnością obserwatora. Przegląd badań nad tym zjawiskiem opisuje zróżnicowane warunki i wyniki [1]. Nie zakładaj jednej wielkości ani kierunku efektu. Własny projekt zacznij od hipotezy roboczej: na przykład osoby, które widzą notującego badacza, mogą częściej zwracać się do niego o potwierdzenie.
Ustal prosty protokół zachowania obserwatora
Opisz, co uczestnicy wiedzą o obserwacji i jak wyrażają zgodę w przewidzianej procedurze. Ustal miejsce obserwatora, jednakowe wprowadzenie i to, kiedy może odpowiedzieć na pytanie lub przerwać zadanie. Jeśli planujesz czas na oswojenie się z sytuacją, ustal, czy i od kiedy zdarzenia z tego czasu wchodzą do analizy. Pilotaż pomoże wykryć niejasności, ale sam upływ czasu nie potwierdza zaniku reaktywności. Możesz dopisać pola do dokumentacji opisanej w poradniku o arkuszu obserwacji.
Przykład z sesji grupowej
W przykładzie autorskim zespoły układają elementy według tej samej instrukcji, a badacz zapisuje pytania kierowane do innych uczestników. Siedzi z boku i odpowiada wyłącznie na kwestie organizacyjne. W jednej sesji uczestnik dwukrotnie zwraca się do badacza o ocenę rozwiązania. W notatce wydziel kontakt z obserwatorem. Przykładowy zapis z czwartej minuty zawiera pytanie „Czy tak jest dobrze?” i odpowiedź „W tym zadaniu nie oceniam rozwiązania”. Odróżnij te dwie prośby od pytań między uczestnikami. Sformułowanie „uczestnik czuł się oceniany” byłoby interpretacją. Zaobserwowane zdarzenie to zwrócenie się do badacza o ocenę.
Opisz konsekwencję dla wniosku
W metodologii podaj rzeczywistą rolę obserwatora i odstępstwa. W wynikach możesz pokazać liczbę zaobserwowanych próśb, jeśli protokół pozwala je policzyć. W ograniczeniach wskaż, że opis dotyczy sesji z obserwatorem i może nie przenosić się wprost na pracę bez niego. Jeżeli w każdej sesji obserwator był obecny, samo porównanie początku i końca nie mówi, ile zmiany wynikało z jego obecności. Mogły zmieniać się także wprawa i wymagania zadania.
Jeżeli przygotowujesz obserwację, spisz rolę badacza, plan reakcji i regułę zapisu odstępstw. Możesz skonsultować je w ramach usługi „Cel i plan badania”. Opisz planowane warunki obserwacji.
Plan i rzeczywisty przebieg
Czy opis procedury po badaniu może pozostać niezmienionym planem?
Powinien przedstawiać rzeczywisty przebieg. Należy odnotować istotne odstępstwa, użyte wersje narzędzia, terminy i reguły postępowania z materiałem. Nie wolno dopisywać pilotażu ani innych czynności, których nie przeprowadzono.
Źródło
McCambridge J., Witton J., Elbourne D. R. (2014). Systematic review of the Hawthorne effect: New concepts are needed to study research participation effects. Journal of Clinical Epidemiology, 67(3), 267-277. DOI 10.1016/j.jclinepi.2013.08.015.
Redakcja: Rozdział Metodologiczny


