Rozdział Metodologiczny

Ankiety i narzędzia

„Ani dobrze, ani źle” czy „nie wiem”? Jak odróżnić te odpowiedzi w ankiecie

Opublikowano: Aktualizacja: 14.11.2026Około 18 min czytania

Formularz i ołówek na stole przygotowanym do pilotażu

Dwie osoby zaznaczają „3” w ankiecie o jasności potwierdzenia rezerwacji. Pierwsza przeczytała wiadomość. Termin był dla niej jasny, instrukcja odwołania spotkania już mniej, więc wybrała środek. Druga w ogóle nie dostała potwierdzenia. W arkuszu widać dwie trójki, choć tylko jedna z nich opisuje jasność tekstu.

Jeśli trójka oznacza środek skali, zostaw ją dla osób, które mogły ocenić treść. Dostęp do wiadomości sprawdź przed pytaniem o jasność. Osobno zapisz „Nie potrafię ocenić”, odmowę i puste pole. Na próbę wypełnij formularz jako osoba z każdej z tych sytuacji i zobacz wynik w eksporcie. Gdy różne odpowiedzi wpadają do jednej komórki z tą samą wartością, masz już miejsce, od którego warto zacząć poprawki: pytanie, filtr lub zapis.

Co właściwie mówi wybór środka?

Środek ma znaczenie, gdy jego etykieta mówi coś o ocenianej cesze. „Ani jasna, ani niejasna” odpowiada na pytanie o jasność wiadomości. Ktoś może ją wybrać, bo po lekturze widzi mocne i słabe strony. Ktoś inny po prostu uznaje tekst za przeciętnie jasny. Jeśli dla projektu ważna jest różnica między obojętnością a mieszaną oceną, jedna kategoria środka może objąć zbyt wiele sytuacji.

W pytaniu o częstotliwość „czasami” też bywa w środku, ale opisuje zachowanie między „nigdy” a częstszymi odpowiedziami. Nie oznacza neutralności wobec stwierdzenia. Przeczytaj własną skalę od pierwszej do ostatniej etykiety i sprawdź, jaka cecha na niej rośnie. Jasność, zgoda i częstotliwość mogą wymagać innych słów w środkowej kategorii.

Uczestnikowi łatwiej odczytać „Ani jasna, ani niejasna” niż samotną trójkę. Nadal może kliknąć środek z wygody lub dlatego, że brakuje odpowiedzi dla jego sytuacji. Z samego wyboru nie rozpoznasz powodu. W pilotażu poproś o wyjaśnienie własnymi słowami albo pokaż fikcyjną sytuację o znanej ścieżce. Jeśli w gotowym badaniu środek wybierano często, odnotuj to bez zgadywania, co uczestnikom chodziło po głowie.

Gdy ktoś nie potrafi ocenić

„Nie wiem” pasuje, kiedy pytasz o fakt, choćby o to, czy system wysłał automatyczne potwierdzenie. Gdy pytasz o ocenę, „Nie potrafię ocenić jasności tej wiadomości” mówi dokładniej, co uczestnik zgłasza. Być może pamięta tylko temat wiadomości albo ma za mało informacji, by się wypowiedzieć. Jeżeli w badaniu chcesz odróżnić te powody, przewidź je świadomie. Z jednej ogólnej odpowiedzi nie da się ich później odczytać.

Masz gotowe narzędzie? Zacznij od instrukcji dla używanej wersji. Dodatkowe „Nie wiem” może zmienić przebieg odpowiedzi oraz porównywalność z badaniami, które użyły oryginalnej skali. Jeśli potrzebujesz opcji poza skalą, zapisz powód i sprawdź, co oznacza zmiana dla punktacji i opisu narzędzia. Przy własnym pytaniu masz większą swobodę. Konsekwencje nadal najlepiej widać w pilotażu.

Gdy pytanie nie ma zastosowania

Ktoś zarezerwował konsultacje, ale nie odczytał potwierdzenia. Jeśli badasz jasność przeczytanego tekstu, wcześniejsze pytanie o lekturę może skierować tę osobę dalej z pominięciem skali. Tak działa filtr. Gdy formularz na to nie pozwala albo wcześniejszy filtr sprawdza inną rzecz, przy samej pozycji może pomóc konkretna odpowiedź „Nie czytałem treści tej wiadomości”.

Bywa, że „Nie dotyczy” rozwiązuje problem dopiero przy konkretnym pytaniu. Wszyscy uczestnicy mogli korzystać z platformy, a tylko część składała rezerwację. Ogólne pytanie o platformę nie mówi, kto miał okazję przeczytać potwierdzenie. Gdy ten sam warunek dotyczy kilku pytań, sprawdź go raz przed całym blokiem. Przy pojedynczym szczególe może wystarczyć czytelna opcja poza skalą.

Gdy ktoś zostawia pytanie bez oceny

Uczestnik wybierający „Wolę nie odpowiadać” sygnalizuje decyzję. Puste pole nie mówi, czy pominął pytanie celowo, przeoczył je, czy przerwał ankietę. Jeśli narzędzie zapisuje dane dopiero po wysłaniu formularza, możesz nie mieć nawet wiersza do sprawdzenia. W dokumentacji opisz możliwość przejścia bez odpowiedzi i to, jakie dane program rejestruje przed wysłaniem.

W eksporcie widać dwa puste pola. W pierwszym przypadku filtr od razu skierował osobę do metryczki. W drugim pozycję pokazano, ale uczestnik niczego nie wybrał. Oba pola pozostaną bez punktów. Przy sprawdzaniu formularza pierwsze może potwierdzić działanie reguły, a drugie pomoże ustalić, kiedy uczestnicy przechodzą dalej bez oceny. Dlatego warto zachować informację o tym, czy pytanie w ogóle się pojawiło.

Co zostawić na ekranie?

Możesz zacząć od zdania „Chcę porównać ocenę jasności potwierdzenia wśród osób, które przeczytały jego treść”. Od razu widać, kto powinien dostać skalę. Osoby, do których wiadomość nie dotarła, też mogą wnieść ważną informację o przebiegu rezerwacji. Do tego potrzebujesz jednak osobnego pytania o dostarczenie lub odczyt, zamiast wspólnego wyniku jasności dla wszystkich.

Przenieś warunek poza skalę, jeśli da się go sprawdzić

Potwierdzenie przyjęcia rezerwacji łatwo pomylić z zaproszeniem lub przypomnieniem. „Czy dostałeś wiadomość?” zwykle dotyczy dostarczenia albo pamięci o e-mailu. „Czy przeczytałeś treść komunikatu potwierdzającego termin?” sprawdza węższy warunek. Sam nagłówek na ekranie telefonu raczej nie wystarczy do oceny instrukcji odwołania spotkania. W pytaniu wskaż, jak rozpoznać właściwy komunikat i z jaką częścią jego treści uczestnik powinien się zapoznać.

Odpowiedź na filtr zapisz w osobnej kolumnie. Ktoś widział tekst, ktoś go nie widział, a ktoś nie umie tego ustalić. Dwie ostatnie osoby mogą trafić na ten sam ekran. Zachowanie odrębnych wartości pozwala później zobaczyć, dlaczego nie dostały pytania o jasność. Jeśli można przejść dalej bez zaznaczenia filtra, brak tego wyboru też zapisz oddzielnie.

Pytanie „Czy spełniłeś warunki skutecznej autoryzacji w systemie?” wymaga słownictwa, którego uczestnik może nie znać. Wybór „nie” zamknie wtedy cały blok na podstawie niezrozumiałego warunku. Zamiast żargonu systemu opisz rozpoznawalną czynność. W pilotażu sprawdź osobno rozumienie pytania i działanie przejścia. Uczestnik może trafnie odpowiedzieć, a formularz mimo to pokazać niewłaściwy ekran.

Dobierz nazwy do tego, czego ktoś może nie wiedzieć

„Trudno powiedzieć” brzmi znajomo. Jedna osoba rozumie to jako „mam mieszane odczucia”, druga „nie pamiętam wiadomości”, trzecia „wolę nie rozstrzygać”. Jeśli te przypadki mają prowadzić do innych wniosków, będą potrzebne czytelniejsze etykiety. W skali zostaw „Ani jasna, ani niejasna”, a obok ocen umieść „Nie potrafię ocenić jasności”. W próbie poproś o uzasadnienie odpowiedzi. „Kliknęłabym tutaj, bo żadna ocena nie pasuje” daje wskazówkę, której nie przyniesie zgoda na sam wygląd przycisków.

Podręcznik Eurostatu omawia neutralność i odpowiedzi poza oceną. W eksperymentach Krosnicka i współautorów sposób przedstawienia braku opinii zmieniał to, kto wybierał tę opcję w pytaniach o postawy. Przy jasności potwierdzenia sprawdź dwa konkretne zachowania: czy osoba, która nie umie ocenić wiadomości, znajduje właściwą odpowiedź oraz czy inni wybierają ją dla wygody. Wynik próby pozwoli zdecydować o tej pozycji, bez stosowania jednej reguły do wszystkich kwestionariuszy.

Przy skali o nieparzystej liczbie kategorii etykieta środkowa powinna wynikać z celu i konstrukcji. Rezygnacja ze środka zmusza osoby z pośrednią oceną do wyboru strony, jeśli podają ocenę. Zwiększenie liczby kategorii nie rozwiąże problemu niejasności, jeśli uczestnicy w praktyce nie odróżniają sąsiednich etykiet. Porównaj dwa pytania próbne z osobami zbliżonymi do grupy docelowej i bez podpowiadania zapytaj, jaka różnica dzieli „raczej niejasna” od środka albo co uczestnik zrobiłby z oceną mieszaną. Przy narzędziu standaryzowanym oceniaj te kwestie w granicach instrukcji i uprawnień do zmian.

Od pytania o wiadomość do wiersza w eksporcie

W fikcyjnym badaniu uczestnik ocenia najnowsze potwierdzenie konsultacji z ustalonego tygodnia, o ile przeczytał jego treść. Nazwa systemu i początek wiadomości pomagają rozpoznać właściwy e-mail. Autor nie prosi o wklejanie wiadomości, nazwisko ani dane logowania. Z ocen dowie się, jak czytający odebrali treść, a z odpowiedzi na filtr, ile osób w tej próbie deklarowało odczyt.

Najpierw pytanie o doświadczenie

Pytanie filtrujące brzmi „Czy przeczytałeś treść ostatniej wiadomości potwierdzającej Twoją rezerwację konsultacji w tygodniu 9-15 marca 2026 r.?”. Krótkie objaśnienie wskazuje potwierdzenie wysłane po przyjęciu rezerwacji, z pominięciem zaproszeń i przypomnień w dniu spotkania. „Ostatnia” oznacza najnowsze potwierdzenie wysłane w tym tygodniu. Kto przeczytał tylko starszą wiadomość, w tym badaniu omija skalę. Dzięki temu osoby, które weszły do skali, odnoszą się do wiadomości wybranej według tej samej reguły.

Do wyboru są „Tak, przeczytałem treść”, „Nie czytałem jej treści” i „Nie mogę tego ustalić”. Ostatnia odpowiedź jest dla kogoś, kto otworzył kilka podobnych wiadomości i nie potrafi rozpoznać wśród nich właściwego potwierdzenia. Jeśli formularz pozwala ominąć filtr, skala się nie pojawia, a w danych zostaje osobny status. Sprawdź go w eksporcie, bo narzędzia różnie obsługują przejście przy pustym polu.

Potem prośba o ocenę

Po odpowiedzi „Tak” pojawia się pytanie „Jak oceniasz jasność treści tej wiadomości?”. Na skali uczestnik widzi „Bardzo niejasna”, „Raczej niejasna”, „Ani jasna, ani niejasna”, „Raczej jasna” i „Bardzo jasna”. Program zapisuje kolejno punkty 1-5. „Nie potrafię ocenić jasności” i „Wolę nie odpowiadać” są osobnymi możliwościami. Puste pole po wyświetleniu pytania też ma własny status. Jeśli filtr trafnie ustala, kto zna treść, w tej pozycji wystarczą te odpowiedzi.

Ktoś przeczytał wiadomość przed tygodniem, lecz nie pamięta, czy rozumiał informację o odwołaniu. Ktoś inny pamięta tekst i świadomie uznaje go za ani jasny, ani niejasny. Obie osoby dostały właściwe pytanie. Pierwsza wniosła informację o tym, że nie umie ocenić komunikatu, druga wskazała punkt skali. W arkuszu status pierwszej osoby wystarczy, żeby udokumentować jej odpowiedź.

W pilotażu możesz odkryć, że pytanie jest zbyt ogólne. Uczestnik uważa datę i godzinę za jasne, informację o zmianie terminu za niejasną, a autora interesują konkretne trudności. Jeżeli wniosek ma dotyczyć jednego szczegółu, nazwij go zamiast pytać o całość. Jeżeli potrzebujesz osobnych ocen terminu, miejsca i odwołania, zbuduj trzy krótkie pozycje z własnymi zasadami. Wtedy sprawdź dla każdej, czy oceniany element rzeczywiście występował w każdym potwierdzeniu. Jeśli jedno potwierdzenie nigdy nie miało instrukcji odwołania, odpowiedź „nie dotyczy” może być uzasadniona przy samym odwołaniu pomimo wcześniejszego trafnego filtra ogólnego.

Przypadki, które można wprowadzić do formularza

Ada czytała tekst. Widzi w nim i zaletę, i wadę, więc wybiera środek. Bartek pamięta jasną wiadomość i wskazuje „Bardzo jasna”. Celina widziała tylko tytuł na liście e-maili. Wybiera brak odczytu, a pytanie o jasność się nie pojawia. Po przejściu tych trzech fikcyjnych ścieżek zobaczysz, czy arkusz zapisuje środkowy punkt, skrajną ocenę i prawidłowe przejście bez skali.

Darek otworzył kilka e-maili i nie wie, czy wśród nich było potwierdzenie. Zaznacza nieustalony stan filtra, więc nie widzi skali. Eliza czytała właściwą wiadomość i nie potrafi ocenić jasności. Wybiera odpowiedź poza skalą. Filip widzi pytanie i świadomie odmawia. Każda z tych ścieżek może w prostym eksporcie wyglądać jak pusty punkt skali. Porównaj, co pokazano każdej osobie i jaki opis znajdzie w pliku analityk.

Gosia czytała wiadomość. Widzi skalę i pozostawia ją bez wyboru. Henryk pomija sam filtr. Iga odpowiada „Tak”, wybiera 4, po czym wraca i zmienia filtr na „Nie”. W analizie czwórka Igi powinna wypaść z ważnych ocen, nawet jeśli program przechowuje ją w zapisie technicznym. Po każdej zmianie filtra sprawdź, czy eksport analityczny przedstawia ostateczną drogę.

Ada i Iga sprawdzają dwie różne usterki. Jeśli odpowiedź Ady potraktujesz jako „Nie wiem”, trzeba przyjrzeć się etykiecie środka i temu, jak odczytuje ją uczestnik. Jeśli Iga zostawia po zmianie filtra dawną czwórkę, popraw logikę formularza albo regułę czyszczenia eksportu. Zapisz te usterki osobno, żeby powtórna próba odpowiadała na to samo pytanie.

Jak zostawić w arkuszu ślad po decyzji

Trzy kolumny wystarczą, by zapisać filtr, punkty i status. Nazwij je np. ODCZYT, JASNOSC oraz STATUS_JASNOSC. JASNOSC zawiera punkty od 1 do 5 lub jest pusta. Status mówi, czy to „ocena”, „brak podstaw do oceny”, „odmowa”, „puste po pokazaniu”, „poza filtrem”, „nieustalony filtr” albo „pusty filtr”. Jeśli program zachowuje te różnice innym sposobem, opisz jego regułę. Osoba korzystająca z pliku powinna wiedzieć, skąd bierze się każdy status i czy wchodzi do punktacji.

W niektórych plikach 77, 88 i 99 umownie oznaczają wyjątki. Jeśli arkusz potraktuje 99 jak ocenę, jedna wartość może zdominować średnią uzyskaną z punktów 1-5. Nawet czytelna etykieta „Nie wiem” nie gwarantuje, że program wykluczy ten kod z każdej analizy. Przelicz ręcznie kilka znanych wierszy. Dodaj jedną odmowę i sprawdź, czy wynik punktowy pozostaje ten sam, dopóki celowo nie zmieniasz podstawy analizy.

Nowa opcja „Nie potrafię ocenić” może wyglądać poprawnie i nadal zapisywać dawną wartość 3. Zajrzyj do eksportu po zmianie etykiety. Źródłem problemu bywa stara lista lub zapis pozycji z ekranu zamiast stabilnego kodu, szczególnie gdy narzędzie zmienia kolejność. Ustal uzasadnioną kolejność ocen, a przy zmianach sposobu prezentacji pilnuj znaczenia kodów. Po każdej nowej wersji powtórz próbę znanego wiersza.

Wartość statusu przy przekazaniu do analizy

W słowniku danych zapisz nazwę pola, jego znaczenie i pochodzenie. Przy filtrze określ odpowiedź, która potwierdza doświadczenie i dokąd prowadzą odpowiedzi nieustalone. Przy skali przepisz wyświetlane etykiety i kierunek punktacji. Dla statusu pokaż, które wartości są wyborami uczestnika, które wynikają z przejścia, a które pojawiają się dopiero w pliku. Dodaj rekord poprawny i przykład sprzeczności, aby kolejna osoba miała z czym porównać eksport.

Filtr „Nie czytałem” i ocena 5 w tym samym wierszu to sprzeczność. W pilotażu odtwórz drogę uczestnika i sprawdź, czy zachował się zapis, który wyjaśnia piątkę. Podmiana na 3 niczego nie rozwiąże. W danych właściwych przejścia często nie da się odzyskać, dlatego potrzebna jest jawna reguła klasyfikacji. Podaj, ilu wierszy dotyczy, i zwróć uwagę, jeśli większość pochodzi z jednej wersji formularza.

Zlicz rekordy z ważnym kodem od 1 do 5. Porównaj ich liczbę z liczbą rekordów oznaczonych jako „ocena”. Osobno policz wartości poza zakresem. Potem porównaj status „poza filtrem” z odpowiedzią „Nie czytałem”. Gdy znajdziesz dwa wiersze, które się nie zgadzają, przyjrzyj się im przed przeliczeniem średniej. Różnica może wynikać z projektu, działania formularza lub filtra, który analizująca osoba nałożyła już na gotowy plik.

Co sprawdzić w pilotażu

Próbę techniczną możesz zrobić samodzielnie albo z kimś, kto przejdzie po formularzu według opisanych sytuacji. Odtwórz fikcyjne przypadki od Ady po Igę. Masz już oczekiwane wartości, więc otwórz surowy eksport i porównaj odpowiedzi bez ręcznych poprawek. Po zmianie w programie powtórz również ścieżki, które wcześniej działały. Nowa reguła cofania odpowiedzi może wpłynąć na widoczność innych pól.

Potem przyjrzyj się temu, jak uczestnicy rozumieją pytanie. Najpierw pozwól im odpowiedzieć bez klucza. Dopytaj o to, którą wiadomość sobie przypomnieli, co dla nich znaczyła wybrana opcja i czy jakiejś brakowało. Osobie wybierającej środek możesz zadać pytanie „Czym ta odpowiedź różniła się dla Ciebie od «Nie potrafię ocenić»?”. Pytanie o to, czy miała na myśli neutralność, podpowiada odpowiedź, zanim dowiesz się, co rzeczywiście odczytała.

Jeśli uczestnik powie „Kliknąłem trzecią, bo na telefonie widziałem tylko pierwsze pięć odpowiedzi”, odnotuj jego słowa i sprawdź ekran. Wyjaśnienie „Był dobry termin i dziwna instrukcja zmiany” wskazuje inną przyczynę środka. W jednej kolumnie zapisz wybór i słowa uczestnika, w drugiej własny wniosek lub poprawkę. Po tygodniu będziesz wiedzieć, co naprawdę stało za decyzją.

Dwa warianty, które różnią się jedną rzeczą

Możesz zestawić wersję z „Trudno powiedzieć” w środku z wersją, która ma właściwie nazwany środek i osobną odpowiedź poza skalą. Taka próba sprawdza obie poprawki naraz. Gdy potrzebujesz wiedzieć, co wpłynęło na wybór, rozdziel je. Najpierw zmień tylko nazwę środka. W drugiej próbie zmień tylko dostępność dodatkowej odpowiedzi. Im mniej rzeczy zmieniasz naraz, tym łatwiej opisać, skąd wziął się inny wynik.

Jeśli przeszkadza arbitralne rozmieszczenie opcji „Nie potrafię ocenić”, porównaj wygląd ekranów, czytelność i zrozumienie, zachowując treść pozycji. W telefonie może pomóc krótki odstęp wizualny po pięciu ocenach, a w druku miejsce na prostą instrukcję. Uczestnik powinien móc wybrać tylko jedną odpowiedź, także wtedy, gdy ocena i odpowiedzi specjalne są rozdzielone graficznie. Przetestuj nawigację klawiaturą, komunikat przy pominięciu i widoczność etykiety na wąskim ekranie. Nie ograniczaj testu do zrzutu formularza na monitorze autora.

Dwie osoby potraktowały środek roboczej skali jako brak możliwości oceny. Eksport nie pozwala ich odróżnić od osób z pośrednią oceną. Taka obserwacja wystarczy, żeby poprawić tę etykietę i zaplanować następną próbę. Do porównania odsetka nieodpowiedzi dwóch wersji w populacji potrzebujesz osobnego planu, odpowiedniego przydziału, liczebności i wcześniej wybranego wyniku. Więcej zaznaczonych ocen samo w sobie nie rozstrzyga, która wersja działa lepiej.

Warto też zaplanować, kto widzi którą wersję jako pierwszą. Osoba, której przed drugą próbą wyjaśniono różnicę między środkiem a brakiem podstaw, może nauczyć się zamierzonego znaczenia. Jeśli korzystasz z tych samych uczestników, odnotuj wpływ kolejności. Dodaj osoby, które widzą wyłącznie finalną wersję, i poproś o własne objaśnienie. Sprawdzaj sens znanych przykładów oraz to, czy uczestnicy potrafią wskazać przypadek rzeczywisty, który do żadnej odpowiedzi nie pasuje. Wynik „nikt nie zgłosił problemu” po dostarczeniu klucza nie odpowiada na pytanie, jak formularz działa bez pomocy.

Sprawdź, czy pozycja zachowuje znaczenie po zmianie wersji

Wyobraź sobie, że w pierwszej rundzie pilotażu środek opisano jako „Trudno powiedzieć”, a w drugiej jako „Ani jasna, ani niejasna”. Obie wersje zapisywały tę odpowiedź pod cyfrą 3. Przed połączeniem plików zachowaj kolumnę z wersją pytania. Sam numer w danych nie pozwala przyjąć, że uczestnicy obu rund wypowiadali się w ten sam sposób. Możesz porównać zachowanie formularza i wypowiedzi z próby, ale często potrzeba osobnego opisu dla każdej wersji. Właśnie do tego przydaje się notatka o zmianie. Umożliwia odszukanie brzmienia pytania bez dopowiadania uczestnikom intencji już po zebraniu odpowiedzi.

Co zmienić po konkretnej obserwacji?

W pierwszej fikcyjnej próbie uczestnik nie rozpoznaje właściwego e-maila. Potrzebuje lepszej podpowiedzi przy filtrze. W drugiej ktoś przyjmuje „Nie potrafię ocenić” za szóstą ocenę. Warto poprawić układ lub etykietę, zachowując jeden wybór na osobę. W trzeciej uczestnik zaznacza odmowę i widzi komunikat „Wybierz wartość od 1 do 5”. Tu trzeba sprawdzić, czy ustawienia wymaganej odpowiedzi dopuszczają odmowę. Powtórz próbę aż do wysłania formularza.

W dzienniku poprawki odnotuj datę, wersję, oczekiwane zachowanie, obserwację, decyzję i wynik powtórki. Jeśli po zmianie nazwy przy filtrze jedna osoba nadal interpretuje „przeczytanie” jako samo otwarcie skrzynki, wróć do reguły doświadczenia. Być może trzeba użyć konkretnej czynności, np. rozpoznania elementów potwierdzenia, bez proszenia o ujawnianie jego treści. Gdy poprawka wpływa na to, kto wchodzi do skali, odnotuj ją także w opisie zbioru analitycznego. Osoba odtwarzająca badanie powinna móc zrozumieć, jak zmieniała się granica kwalifikacji do pozycji.

Jak poprawnie policzyć odpowiedzi w przykładzie?

W próbie jest 40 fikcyjnych rekordów. Dwadzieścia cztery osoby deklarują, że przeczytały właściwą wiadomość. Dziesięć odpowiada, że nie, cztery nie potrafią tego ustalić, a dwa pola filtra pozostają puste. Jeśli podajesz udział w całej próbie, mianownik to 40. Rozkład wśród odpowiadających na filtr ma podstawę 38 i nadal obejmuje odpowiedź nieustaloną. W porównaniu wyłącznie jasnych odpowiedzi „tak” i „nie” podstawą są 34 osoby. Podaj obok wyniku, z której z tych grup korzystasz.

Do oceny przeszły 24 osoby, które potwierdziły odczyt. Osiemnaście wskazało punkt od 1 do 5. Trzy osoby wybrały „Bardzo niejasna”, cztery „Raczej niejasna”, sześć środek, trzy „Raczej jasna” i dwie „Bardzo jasna”. Poza punktacją są trzy osoby bez podstaw do oceny, jedna odmowa i dwa puste pola. Pokaż je w raporcie po to, żeby było wiadomo, dlaczego liczba ocen spadła z 24 do 18.

Wśród 18 ważnych ocen 6 jest środkowych, czyli 33,3%. Jeśli patrzysz na wszystkie 24 wyświetlenia pytania, te same 6 wyborów to 25%. Druga liczba opisuje rzeczywiście zarejestrowane wybory. Nie mówi, jak głosowałyby osoby bez oceny, gdyby musiały wybrać którąś z pięciu opcji. Dla wykresu pięciu punktów skali sumującego się do 100% użyj mianownika 18. Dla przeglądu całego ekranu użyj 24 i pokaż też brak podstaw, odmowę oraz puste pola.

Wśród 18 osób z punktacją pięć dało ocenę z jasnej części skali, siedem wybrało część niejasną i sześć środek. To odpowiednio około 27,8%, 38,9% i 33,3%. Taki podział może być komunikacyjnie przydatny, ale zestawienie pełnych pięciu kategorii przyda się, jeśli wnioskujesz o różnicy między odpowiedzią „raczej” i „bardzo”. Jeśli połączysz dwie skrajności z sąsiednimi punktami, zapisz regułę wcześniej i zachowaj w arkuszu niepołączone odpowiedzi. Łączenie powinno wynikać z pytania, nie z potrzeby uzyskania gładszego wykresu.

Zobacz, co by się stało po dopisaniu środka

Co się stanie, jeżeli wszystkim sześciu osobom bez punktów dopiszesz 3? W arkuszu zrobi się 12 środkowych odpowiedzi na 24, czyli 50%. Naprawdę środek wybrało sześć osób. Przy tej samej podstawie błędny zapis podniósł udział z 25% do 50% i podwoił liczbę zapisanych środków. Efekt będzie widoczny nawet na wykresie odsetków bez średniej.

Gdy w archiwum została jedna liczba dla kilku stanów, poszukaj oddzielnych etykiet, historii formularza lub innego źródła dostępnego w badaniu. Jeśli nie da się oddzielić prawdziwej trójki od dopisanej, nazwij to ograniczenie. Możesz pokazać, jak wynik zmieniłby się pod różnymi założeniami. Potraktuj je jako analizę wrażliwości, bo opisują możliwe wartości, których ankieta osobno nie zarejestrowała.

Kiedy mianownik różni się między pozycjami?

Przy ocenie instrukcji odwołania spotkania pojawia się dodatkowy warunek. Instrukcja była tylko w części potwierdzeń. Do oceny wiadomości weszły 24 osoby, ale instrukcję mogą ocenić wyłącznie te, które widziały jej treść. Obok obu wykresów podaj ich mianowniki i krótko opisz sposób włączenia do każdej pozycji. Różne liczby mogą wynikać z samego projektu.

Porównując grupy, pokaż, ilu osobom zadano pytanie i ile z nich wybrało punkt, a obok podaj rozkład ważnych ocen. Jeśli jedna grupa prawie w całości przeczytała komunikat, a z drugiej zrobiło to kilka osób, odsetki wśród czytających opisują różne części grup. Z kolei sam udział odpowiedzi punktowanych nie odpowie na pytanie o jasność wiadomości. Obie informacje są potrzebne, żeby czytelnik zrozumiał, kogo dotyczy porównanie.

Gotowy zapis decyzji i kontrola przed wysłaniem

Przykładowy zapis do pracy. „Oceny jasności dotyczyły najnowszego potwierdzenia rezerwacji wysłanego w dniach 9-15 marca. Pytanie pokazywano osobom, które zadeklarowały przeczytanie wiadomości. Skala miała pięć uporządkowanych ocen od «bardzo niejasna» do «bardzo jasna», z odpowiedzią «ani jasna, ani niejasna» pośrodku. Brak podstaw i odmowę zapisywano oddzielnie od punktacji. W eksporcie wyróżniono puste odpowiedzi po pokazaniu pytania oraz poszczególne drogi bez jego wyświetlenia”. Dopasuj to zdanie do wersji narzędzia, której rzeczywiście użyto.

Wyniki możesz zapisać tak. „Odczyt potwierdzenia zadeklarowały 24 osoby, a 18 z nich wybrało punkt skali. Sześć z 18 ocen (33,3%) przypadło na środek. Z pozostałych sześciu osób, którym pokazano pytanie, trzy nie potrafiły ocenić jasności, jedna odmówiła, a dwie zostawiły pole puste”. Jeśli opisujesz także filtr, dodaj zdanie, ile osób zostało skierowanych poza skalę i z jakich przyczyn.

W krótkim opisie metody czytelnik powinien znaleźć regułę włączenia i podstawę liczb. Uczestnikowi formularza wystarczy jasne pytanie oraz podpowiedź, jak rozpoznać wiadomość. Szczegóły kodowania i ścieżek mogą zostać w słowniku danych. Dzięki temu osoba odpowiadająca skupia się na swoim doświadczeniu, a ktoś sprawdzający raport może odtworzyć analizę.

Sprawdź elementy, które da się odtworzyć

  • Opisz jednym zdaniem obiekt oceny i wynik, którego potrzebujesz. Jeśli jednocześnie pytasz o jasność i uprzejmość, rozważ dwie pozycje i osobny klucz dla każdej.
  • Zastosuj etykietę środka, którą potrafi objaśnić osoba po lekturze samego pytania. Jeśli środek skali i brak podstaw mieszają się w próbie, rozdziel ich nazwy i sprawdź efekt.
  • Ustal osobno, co oznacza brak zastosowania, nieustalony filtr i dobrowolne pominięcie. Przećwicz je na przykładach przed uruchomieniem formularza.
  • Sprawdź, czy po zmianie odpowiedzi filtrującej nie została dawna ocena. Przetestuj przejście dalej z każdą dozwoloną odpowiedzią.
  • Porównaj ekran i eksport. Odszukaj środki, odmowy i puste pola, a potem przelicz ręcznie kilka rekordów według słownika.
  • W pilotażu zapytaj uczestnika o uzasadnienie wybranej odpowiedzi. Zapisz problem konkretnie i powtórz próbę po zmianie.
  • Przy wykresie podaj liczebność oraz warunki włączenia do skali. Wyjaśnij, czy rozliczasz cały ekran, czy tylko odpowiedzi punktowane.
  • Zachowaj aktualną wersję narzędzia, przykładowe sprawdzone przejścia i zapis podjętych decyzji. Przy zmianie podczas badań wskaż, którzy uczestnicy otrzymali którą wersję.

Jeśli formularz został już użyty, wybierz w eksporcie jedną pozycję. Porównaj liczbę osób, którym ją pokazano, z sumą liczebności ważnych ocen, odpowiedzi „brak podstaw”, odmów i pustych pól po pokazaniu pytania. Przy nieznanym kodzie sięgnij do dokumentacji narzędzia. Gdy mianownik w raporcie różni się od liczby wyświetleń, rozpisz reguły włączenia. Wtedy zobaczysz, czy różnica wynika z przyjętej podstawy, czy z błędu zapisu.

Bibliografia

  • Brancato, G. i in. (2005). Handbook of Recommended Practices for Questionnaire Development and Testing in the European Statistical System. Rozdziały 3, 5 i 6. Komisja Europejska, Eurostat.
  • Krosnick, J. A. i in. (2002). The Impact of “No Opinion” Response Options on Data Quality: Non-Attitude Reduction or an Invitation to Satisfice? Public Opinion Quarterly, 66(3), 371-403. DOI 10.1086/341394.

Najczęstsze pytania

Kiedy środek skali można zapisać jako punkt?

Gdy nazwa środka opisuje ocenianą cechę, np. „Ani jasna, ani niejasna”, a klucz przypisuje tej odpowiedzi punkt. Osoba bez dostępu do wiadomości albo bez podstaw do oceny potrzebuje innej ścieżki lub osobnego statusu. Najłatwiej sprawdzić to na fikcyjnych rekordach przed uruchomieniem ankiety.

Czy zostawić „Trudno powiedzieć” obok pięciu ocen?

W pilotażu poproś o wyjaśnienie tej odpowiedzi. Jeśli jedna osoba ma na myśli ocenę pośrodku, a druga nie jest w stanie ocenić treści, przydadzą się dwie osobne opcje. Jeśli ważna jest także niepewność uczestnika, nadaj jej odrębny, jasno opisany status.

Kiedy „Nie dotyczy” przydaje się nawet po pytaniu filtrującym?

Gdy filtr dotyczy szerszej sytuacji. Uczestnik może korzystać z platformy, choć nigdy nie użył w niej rezerwacji. Jeżeli filtr dokładnie rozstrzyga tę samą sytuację co pytanie, zwykle wystarczy zachować informację o przejściu i pominąć pozycję.

Jak odróżnić brak odpowiedzi od pominięcia pytania przez filtr?

Po odpowiedzi „nie” na pytanie o korzystanie z komunikacji pytanie o liczbę dni nie ma zastosowania. Zapisz pominięcie przez filtr. Jeśli ktoś odpowiada „tak”, ale zostawia liczbę dni pustą, zapisz brak odpowiedzi. Gdy puste jest samo pytanie filtrujące, oznacz, że nie da się ustalić, czy dalsze pytanie miało zastosowanie. W bazie zachowaj te trzy stany oddzielnie w rekordach z obu trybów.

Czy można sprawdzić gotową ankietę?

Tak. Potrzebne są również cel i pytania badawcze, żeby ocenić, czy ankieta zbierze właściwe informacje.

Jak zgłosić do sprawdzenia odpowiedzi w jednym pytaniu ankiety?

W formularzu kontaktowym napisz, co chcesz zmierzyć. Dołącz pytanie, listę odpowiedzi i regułę przejścia. Jeśli masz przykładowy eksport, wystarczy krótki zanonimizowany fragment. Na tej podstawie można ustalić, czy sprawdzenia wymaga brzmienie opcji, czy także sposób zapisu.

Redakcja: Rozdział Metodologiczny