
Gotowy kwestionariusz może uporządkować projekt, ale sam plik z pytaniami nie wystarcza do prawidłowego zastosowania narzędzia. Potrzebujesz wiedzieć, jaką wersję znalazłeś, dla kogo ją przygotowano, jak się ją stosuje i co oznacza wynik. Zanim skrócisz skalę albo przetłumaczysz pytania, sprawdź dokumentację. Zmiana wygodna dla autora pracy może zmienić pomiar, którego dotyczyły wcześniejsze badania.
Rozpoznaj, co właściwie masz
Nazwa narzędzia bywa używana dla wersji różniących się długością, językiem, zakresem wieku lub sposobem odpowiedzi. Artykuł może opisywać wersję oryginalną, a znaleziony formularz jej późniejszy skrót. Nie zakładaj zgodności na podstawie podobnego tytułu. Zapisz pełną nazwę, autorów, oznaczenie wersji, język i źródło pozyskania pliku. Jeżeli nie można ustalić pochodzenia, oznacz ten problem przed rozpoczęciem badania.
Sprawdź również rodzaj materiału. Przykład kilku pytań w publikacji nie musi być pełnym narzędziem. Lista pozycji bez instrukcji i zasad obliczania wyniku nie daje automatycznie podstawy do zastosowania skali. Czasem publikacja przedstawia jedynie wybrany fragment lub opis konstrukcji. Potrzebna może być odrębna dokumentacja albo kontakt z właściwym autorem czy dystrybutorem.
Połącz narzędzie z pytaniem swojej pracy
Zanim ocenisz wygodę formularza, sprawdź, co ma mierzyć. Podobne nazwy nie przesądzają, że dwie skale odnoszą się do tego samego zjawiska. Satysfakcja z określonej usługi, ogólne zadowolenie z życia i ocena jakości wykonania zadania wymagają innych uzasadnień. Narzędzie popularne w jednej dziedzinie nie staje się przez to odpowiednie do każdego projektu.
Przygotuj krótkie zestawienie: znaczenie pojęcia w pracy, zakres narzędzia oraz sposób wykorzystania wyniku. Wskaż także rozbieżności. Być może skala dotyczy ostatnich tygodni, a pytanie pracy całego roku. Wtedy trzeba rozstrzygnąć projekt, zamiast milcząco zmieniać instrukcję. Pomocny będzie plan powiązania zmiennych ze wskaźnikami.
Sprawdź populację, język i warunki stosowania
Dokumentacja powinna pozwolić ustalić, w jakich warunkach badano właściwości narzędzia i jakiego zastosowania dotyczą przedstawiane wnioski. Nie przenoś automatycznie wszystkich interpretacji na inną grupę. Przy narzędziu używanym w szczególnych warunkach ważne mogą być wymagania dotyczące osoby prowadzącej pomiar, miejsca, instrukcji lub sposobu udzielania odpowiedzi. Sama możliwość pobrania pliku nie wyjaśnia tych kwestii.
Wytyczne International Test Commission podkreślają, że adaptacja testu do innego kontekstu językowego i kulturowego jest szerszym procesem niż przełożenie słów. Obejmuje pytania o zgodność konstruktu, sposób podawania narzędzia, interpretację i dokumentację. Z tego powodu własne poprawne językowo tłumaczenie nie powinno otrzymywać nazwy gotowej, sprawdzonej adaptacji bez odpowiednich podstaw.
Oddziel zasady użycia od własnych założeń
Ustal, skąd pochodzą informacje o dopuszczonym zastosowaniu i modyfikacji. Zasady konkretnego narzędzia mogą wynikać z dokumentacji, warunków autora lub dystrybutora. Nie zastępuj ich stwierdzeniem, że wszystko można wykorzystać w pracy dyplomowej, ponieważ badanie jest niekomercyjne. Wątpliwości dotyczące danego pliku trzeba wyjaśnić w jego właściwym źródle.
ITC wskazuje uzyskanie potrzebnych uprawnień jako warunek poprzedzający adaptację. Ten poradnik nie rozstrzyga sytuacji prawnej dowolnej skali i nie udostępnia chronionych pytań czy kluczy. Pomaga przygotować listę rzeczy do sprawdzenia. Zachowaj potwierdzenia ustaleń, aby później móc opisać, jaką wersję i na jakiej podstawie rzeczywiście zastosowano.
Przeczytaj instrukcję punktowania przed badaniem
Numer odpowiedzi nie zawsze jest liczbą punktów w wyniku. Niektóre pozycje mogą mieć odwrócony kierunek, należeć do odrębnych podskal lub być uwzględniane zgodnie z określoną regułą. Nie sumuj wszystkich kolumn tylko dlatego, że mają identyczny zakres od 1 do 5. Najpierw sprawdź znaczenie wyniku i sposób jego wyznaczania w dokumentacji używanej wersji.
Potrzebna jest też reguła postępowania z brakami. Czy przy pominiętej pozycji wynik można obliczyć? Czy dotyczy to całej skali, czy osobnej podskali? Nie dopisuj własnego progu kompletności, jeśli chcesz korzystać z interpretacji opisanej dla innej procedury. Jeżeli dokumentacja nie rozstrzyga sytuacji, oznacz ją do wyjaśnienia przed analizą, a nie dopiero po obejrzeniu oczekiwanego wyniku.
Oddziel wynik surowy od jego dalszego przeliczenia i interpretacji. Sama suma punktów nie wyjaśnia, czy wynik można nazwać niskim albo wysokim. Jeżeli korzystasz z progów lub norm, ustal, do jakiej wersji i grupy się odnoszą. Nie twórz własnej klasyfikacji przez podział możliwego zakresu na trzy równe części, a potem nie przypisuj jej autorom narzędzia.
Przykład: trzy zmiany, trzy decyzje do uzasadnienia
Ćwiczenie autorskie. Wyobraźmy sobie fikcyjny kwestionariusz o doświadczeniach korzystania z biblioteki. Nie odtwarzamy żadnego istniejącego testu ani jego pytań.
Skrócenie
Autor pracy chce usunąć połowę pozycji, ponieważ ankieta jest długa. Nie wystarczy zachować nazwę skali. Trzeba sprawdzić, czy istnieje odpowiednia krótsza wersja, co obejmuje oraz jak interpretuje się jej wynik. Samodzielnie wybrany fragment wymaga uczciwego określenia jego statusu.
Zmiana okresu
Instrukcja odwołuje się do ostatniego miesiąca, a badacz wpisuje ostatni rok. Zmienia zakres przypominanych doświadczeń. To nie jest wyłącznie korekta stylistyczna. Zanim przyjmie wcześniejsze interpretacje, powinien sprawdzić konsekwencję takiej zmiany dla własnego projektu.
Zmiana odpowiedzi
Wersja opisana w dokumentacji ma pięć kategorii, a formularz otrzymuje suwak od 0 do 100. Więcej dostępnych liczb nie dowodzi większej dokładności pomiaru. Powstaje inny sposób udzielania odpowiedzi, którego zgodność z pierwotną procedurą wymaga oceny.
Nie naprawiaj narzędzia wyłącznie współczynnikiem
Po zebraniu danych można obliczyć określone wskaźniki jakości wyniku, jeśli odpowiadają przyjętemu modelowi i materiałowi. Nie oznacza to jednak, że jeden współczynnik potwierdza całe znaczenie skali. Usunięcie pozycji zwiększające dany wskaźnik może równocześnie zawęzić treść pomiaru. Ocena musi uwzględniać konstrukcję narzędzia i zadanie, do którego je stosujesz.
Nie zmieniaj po cichu klucza ani zestawu pozycji, aby wynik wyglądał korzystniej. Rozdziel sprawdzenie błędu kodowania od świadomej modyfikacji narzędzia. Jeżeli pomylono kierunek jednej odpowiedzi, potrzebna jest poprawa zgodna z dokumentacją. Jeżeli usuwa się treść, potrzebne jest uzasadnienie zmiany oraz odpowiedni opis tego, co faktycznie obliczono.
Przygotuj kartę zastosowanej wersji
Przed zbieraniem odpowiedzi zachowaj komplet: formularz, instrukcję, źródło dokumentacji, zasady punktowania, ustalenia dotyczące użycia i opis ewentualnych zmian. Dołącz informację o grupie oraz przewidzianym sposobie analizy. Taki pakiet ułatwia rozmowę z promotorem i późniejsze sprawdzenie obliczeń. Jest również podstawą rzetelnego opisu narzędzia w metodologii.
Próbne zastosowanie może ujawnić niezrozumiałe słowo albo problem obsługi, ale samo nie rozstrzyga wszystkich właściwości pomiaru. Ogólne miejsce narzędzia w badaniu wyjaśnia poradnik o metodzie, technice i narzędziu. W ramach usługi „Ankiety i narzędzia badawcze” możemy uporządkować dokumentację i pytania wymagające decyzji. Prześlij nazwę wersji, dostępne materiały i opis planowanej zmiany.
Najczęstsze pytania
Czy własne tłumaczenie pytań można nazwać polską adaptacją kwestionariusza?
Samo tłumaczenie nie rozstrzyga równoważności ani właściwości wyniku. Nazwa i opis powinny odpowiadać rzeczywiście wykonanym działaniom oraz dostępnym dowodom, zamiast sugerować gotową, sprawdzoną adaptację.
Czy wyższy współczynnik po usunięciu pytania automatycznie uzasadnia skrócenie skali?
Nie. Trzeba ocenić znaczenie pozycji, model pomiaru, zasady użytej wersji i konsekwencję zmiany dla interpretacji. Zwiększenie jednego wskaźnika nie potwierdza zachowania treści całego narzędzia.
Źródło i materiały autorskie
- International Test Commission (2017), The ITC Guidelines for Translating and Adapting Tests, second edition, version 2.4. Wykorzystano rozróżnienie tłumaczenia i adaptacji oraz znaczenie warunków użycia, dokumentacji i interpretacji. Adres: https://www.intestcom.org/files/guideline_test_adaptation_2ed.pdf
- Przykład biblioteki, karta wersji i trzy scenariusze zmian są autorskimi ćwiczeniami. Nie przedstawiają dokumentacji istniejącego testu.
Redakcja: Rozdział Metodologiczny


