Rozdział Metodologiczny

Projekt badania

Kolejność zadań w badaniu. Jak zaplanować sekwencje AB i BA?

Dajesz każdej osobie dwa zadania, by porównać pracę z dwiema instrukcjami. Jeśli wszyscy zaczynają od instrukcji A, różnica po zmianie na B może mieć związek także z ćwiczeniem, zmęczeniem albo pamięcią pierwszego zadania. Przy odwracalnych warunkach możesz zaplanować dwie kolejności. Część osób wykonuje A potem B, a część B potem A. Projekt wymaga jeszcze ustalenia przydziału, porównywalności zadań i tego, czy pierwszy warunek zmienia przebieg drugiego.

Opublikowano: Aktualizacja: 08.11.2026Około 3 min czytania

Dwie sekwencje zadań: najpierw A i potem B oraz najpierw B i potem A.

Dajesz każdej osobie dwa zadania, by porównać pracę z dwiema instrukcjami. Jeśli wszyscy zaczynają od instrukcji A, różnica po zmianie na B może mieć związek także z ćwiczeniem, zmęczeniem albo pamięcią pierwszego zadania. Przy odwracalnych warunkach możesz zaplanować dwie kolejności. Część osób wykonuje A potem B, a część B potem A. Projekt wymaga jeszcze ustalenia przydziału, porównywalności zadań i tego, czy pierwszy warunek zmienia przebieg drugiego.

Oddziel warunek od miejsca w kolejności

Warunek to cecha, którą porównujesz, na przykład instrukcja z przykładem i instrukcja bez przykładu. Okres oznacza pierwsze albo drugie wykonanie zadania. Jeżeli wszyscy przechodzą w tej samej kolejności, pierwsze wykonanie i instrukcja A zawsze występują razem. Na podstawie samych tych danych nie ustalisz, ile różnicy pochodzi od instrukcji, a ile od miejsca w sesji.

W schemacie AB/BA każdy warunek może wystąpić w obu okresach [1]. Przydziel uczestników do kolejności według ustalonej procedury. Jeśli zależy Ci na podobnej liczebności obu sekwencji w małej próbie, ustal z góry zrównoważony mechanizm losowania, na przykład losowanie z przygotowanej listy z równą liczbą miejsc. Opisz sposób przydziału i liczbę osób w każdej kolejności. Przydzielenie pierwszych ochotników do jednej sekwencji, a późniejszych do drugiej może połączyć kolejność z datą rekrutacji.

Rozdziel wprawę od wpływu poprzedniego warunku

Efekt okresu to zmiana wyniku związana z pierwszym lub drugim wykonaniem, niezależnie od użytego układu. Przykładem jest oswojenie z interfejsem. Efekt przeniesienia występuje, gdy konkretny wcześniejszy warunek wpływa na następny wynik [1]. Jeżeli przykład w instrukcji A uczy strategii przydatnej również w B, osoba po A może zastosować tę strategię w drugim zadaniu. Odwrócenie kolejności pomaga rozdzielić warunek i okres w planie. Nie usuwa utrwalonego uczenia.

Przerwa ma sens wtedy, gdy potrafisz uzasadnić, co ma wygasnąć i w jakim czasie. Jeśli wiedza pozostaje po przerwie, rozważ inną konstrukcję, na przykład dwie losowo przydzielone grupy, z których każda otrzyma jedną instrukcję. Wtedy przestajesz porównywać odpowiedzi tej samej osoby. Zmienia się koszt rekrutacji i sposób analizy. Podejmij tę decyzję przed zebraniem danych.

Przykład z projektu o czytelności instrukcji

W przykładzie autorskim 12 osób ma ocenić zrozumiałość dwóch układów krótkiej instrukcji. Sześć miejsc przypisujesz sekwencji AB, sześć BA, a ich kolejność na liście losujesz przed badaniem. Obie instrukcje dotyczą zadań, które pilotaż pomógł sprawdzić pod kątem podobnego obciążenia. W obu okresach uczestnik otrzymuje tyle samo czasu i ocenia czytelność na tej samej skali.

Jeśli układ A zawsze zawiera konkretny temat, a układ B inny temat, możesz pomylić efekt układu z efektem treści. Jeśli przygotujesz dwa równorzędne zestawy treści X i Y, rozlosuj po trzy osoby do czterech kombinacji. Pierwsza grupa dostaje układ A z treścią X, potem B z Y. Druga dostaje A z Y, potem B z X. Trzecia dostaje B z X, potem A z Y, a czwarta B z Y, potem A z X. Dzięki temu każdy zestaw występuje z każdym układem w obu okresach. Utrwalona nauka strategii nadal może wpływać na drugi pomiar. Zapisz także, czy uczestnik otrzymuje informację zwrotną po pierwszym zadaniu. Podpowiedź może zmienić drugą odpowiedź nawet bez zmiany instrukcji. Liczba 12 służy tu pokazaniu przydziału, a nie wyznaczeniu wymaganej próby.

Zapisz plan i rzeczywiste odstępstwa

  • Podaj oba warunki, okresy, sposób przydziału i zaplanowane przerwy.
  • Ustal jednostkę pomiaru, kryterium ukończenia i sposób postępowania z niepełną parą.
  • Zachowaj kolejność zadań i identyfikator uczestnika w danych, aby dało się rozpoznać pary. Zaplanuj analizę z uwzględnieniem powiązania pomiarów tej samej osoby i roli okresu.
  • Po badaniu opisz faktyczne odstępstwa, na przykład przesuniętą sesję albo zmianę instrukcji. Oddziel je od planu.

Poradnik o opisie procedury badawczej pomoże zamienić ten plan w odtwarzalny zapis. Zalecenia CONSORT z bibliografii dotyczą raportowania losowanych badań naprzemiennych. W tym ćwiczeniu służą do nazwania decyzji projektowych i ograniczeń.

Jeżeli planujesz dwie wersje zadania, przygotuj instrukcje i zapisz, co może zmienić się po pierwszym wykonaniu. Możesz skonsultować projekt w ramach usługi „Cel i plan badania”. Opisz warunki i plan przydziału.

Plan i rzeczywisty przebieg

Czy opis procedury po badaniu może pozostać niezmienionym planem?

Powinien przedstawiać rzeczywisty przebieg. Należy odnotować istotne odstępstwa, użyte wersje narzędzia, terminy i reguły postępowania z materiałem. Nie wolno dopisywać pilotażu ani innych czynności, których nie przeprowadzono.

Źródło

Dwan K., Li T., Altman D. G., Elbourne D. (2019). CONSORT 2010 statement: extension to randomised crossover trials. BMJ, 366, l4378. DOI 10.1136/bmj.l4378.

Redakcja: Rozdział Metodologiczny